Cơ chế tác dụng, dược động học, chỉ định, tác dụng không mong muốn của Aciclovir

Trình bày cơ chế tác dụng, dược động học, chỉ định, tác dụng không mong muốn của Aciclovir.

Kiến thức cần nắm: 

Tất cả các thuốc trong nhóm kháng herpes đều là tiền thuốc => muốn có tác dụng thì chúng phải được chuyển hóa (gắn 3 nhóm phosphate vào =>triphosphat) =>dạng có hoạt tính. Ví dụ: acyclovir => monophosphat => diphosphat => triphosphat => có tác dụng(qua 3 giai đoạn). một số thuốc khác như Cidofovir, Foscarnet chỉ cần qua 2 giai đoạn. Chú ý: giai đoạn đầu cần enzyme của virus để gắn 1 nhóm phosphate vào =>thuốc tác động ở gđ này dễ bị đề kháng. Vd : acyclovir. Ở 2 giai đoạn sau việc gắn nhóm phosphate là do enzyme của người =>thuốc tác dụng lên 2 gđ này ít bị đề kháng hơn. Ví dụ: cidofovir, foscarnet.

Cơ chế tác dụng của Acyclovir:

•  Ức chế tổng hợp AND của virus, do ức chế cạnh tranh với enzyme AND polymerase.
•  Đề kháng thuốc: virus thiếu hụt enzyme Herpes thymidin kinaselà enzyme cần cho quá trình gắn nhóm phosphate => monophosphat.

Dược động học:

- Hấp thu đường uống kém do tan trong nước =>sinh khả dụng  đường uống kém (15-20%) => Khắc phục:

1. Chuyển tiền thuốc acyclovir => valaciclovir (có thêm chức ester =>thân lipid =>tăng sinh khả dụng ).
2. Tại chỗ (da, âm đạo) và truyền tĩnh mạch.

- Phân bố tốt trong cơ thể bao gồm dịch não tủy => dùng trong trường hợp viêm màng não do herpes => tiêm, truyền tĩnh mạch để tăng sinh khả dụng (uống thì sinh khả dụng thấp).
- Thải trừ nhiều qua thận => hiệu chỉnh liều đối với bệnh nhân suy thận. Dễ lắng đọng ở thận gây viêm thận => trước khi truyền phải truyền bổ sung muối trước nhằm lợi tiểu để tránh lắng đọng tinh thể acyclovir (truyền  ≥1h ).
- T1/2 ngắn (2h) =>dùng nhiều lần trong ngày => gây bất tiện khi sử dụng.

 Chỉ định:

1. Dự phòng và điều trị các bệnh do nhiễm HSV1, HSV2 ở da, niêm mạc, thần kinh, sinh dục.
2.  Điều trị Zona cấp do VZN (zona mắt, phổi, thần kinh)
3.  Dự phòng và điều trị nhiễm virus ở người suy giảm miễn dịch, cấy ghép cơ quan, thủy đậu.

Tác dụng không mong muốn của Aciclovir:

1.  Đường uống: rối loạn tiêu hóa (buồn nôn/ nôn).
2.  Kích thích tại chỗ, viêm tĩnh mạch tại vị trí truyền.
3.  Độc tính trên thần kinh trung ương: đau đầu, co giật, ảo giác.
4.  Suy thận có hồi phục.